Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Ana sayfaya Dön // Eğitim
Divan Edebiyatına Dair Notlar 128_133
26 Mart 2013 Salı Saat 13:22
Divan edebiyatna dair notlar....





 



2. metin


KASİDE


1. Okuduğunuz şiiri ahenk unsurları (ses akışı,
söyleyiş, ritim, ses benzerliği) açısından inceleyip tespitlerinizi aşağıya
yazınız. Konuşmadaki vurgu ve tonlamayla beyitlerdeki ses ve söyleyiş arasında
nasıl bir ilişki kurulabileceğini açıklayınız.



1.



Ses akışı
(aliterasyon, asonans):
Ses akışı
sağlayan sözcükler vardır. Birinci beyitte n, m sesleri aliterasyon olarak
kullanılır.



Söyleyiş
özelliği :
Ahenkli bir söyleyişe sahiptir. Özellikle kafiye ve iç seslerdeki sözcükler
bu şiire söyleyiş güzelliği katmıştır.



Ritim (açık
ve kapalı hecelerin söylenişi):
Aruz ölçüsü
ile yazıldığı seslerin açık kapalı oluşu önemlidir.” Sâkî, câm-ı Cem, nesîm-i
nev-bahâr, hevâ,âşıkların, yâr, bî-çâreler âlüfteler âvâreler “ gibi
sözcüklerde açık ve kapalı heceler bulunmaktadır. Bu şekliyle de aruzun tutması
ve uygulanması için önemlidir.



Ses
benzerlikleri (kafiye):
Kafiyeli
yazılmıştır. İlk beyit kendi arasında diğer beyitlerinde ikinci dizeleri
arasında kafiye vardır. “Cem, İrem, dem, harem, sitem…” gibi sözcükler kafiye
olarak kullanılır.



2. Okuduğunuz
şiirde ses ve anlam yönünden kendi içinde bütünlük oluşturan birimleri
belirleyiniz. Birimlerin özellikleri ve bunlara ne ad verildiğini söyleyiniz.
Ayrıca her birimin diğer birimlerle ses ve anlam yönünden nasıl bir ilişki
içinde olduğunu açıklayınız.



2. ….



3. a. Kaside
nazım şekli hakkında edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınıza aktarınız.



a. KASİDE



Daha çok din
ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan şiirlerdir. Kaside şairlerine
kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan)
denir. Kaside 6 bölümden oluşur:



Birinci bölüm
15-20 beyitliktir. Bu ilk bölüme, âşıkane duygular yer alıyorsa “nesib”, bahar,
tabiat, bayram gibi konulara değiniliyorsa “teşbib” adı verilir.



İkinci bölüm
girizgah ya da girizdir. Genellikle tek beyitten oluşur ve burada şair
medhiyeye (övgüye) geçeceğini bildirir. Girizgah konuya uygun ve nükteli
olmalıdır. Üçüncü bölüm medhiyedir. Bu bölümde asıl konu anlatılır. Beyit
sayısı konuya ve şaire göre değişen medhiye bölümü kasidenin en sanatlı
beyitlerini içerir. Kasidenin dördüncü bölümü tegazzüldür. Tegazzül, 5-12 beyit
arasında değişir. Kasidenin başında ya da sonunda yer alabilir. Bu bölüm her
kasidede bulunmayabilir.



Beşinci bölüm
fahriyedir. Şair bu bölümde de kendisini över. Kasidenin son bölümü duadır. Bu
bölümde önceki beyitlerde övgüsü yapılan kişi için dua edilir. Kasideler, nesib
bölümünde ele alınan konuya göre göre kaside-i bahariyye, kaside-i ramazaniyye,
kaside-i hammamiyye olarak adlandırılır. Uyaklarına göre r harfi ile bitiyorsa
kaside-i raiyye, l harfiyle bitiyorsa kaside-i lamiyye, m harfiyle bitiyorsa
kaside-i mimiyye diye anlandırılır. Rediflerine göre de, tevhid, münacaat,
methiye diye bölümlenir. Kasidenin en güzel beyiti “beyt-ül kaside”dir. Şairin
adının geçtiği beyite ise “taç beyit” denir. Diğer şekil özellikleri gazele
benzer.



b. Okuduğunuz
şiiri, yapı özellikleri yönünden incelemek için aşağıdaki soruları cevaplayınız
(Bu inceleme için 9. sınıf II. Ünite “Şiir İnceleme, Şiirde Yapı” bölümünde
öğrendiğiniz bilgilerinizden yararlanınız.).



b.



Nazım birimi
ve sayısı :
Beyit ve 39 birimden oluşur.



Uyak düzeni: aa, ba, ca, da, ea, fa,,,,



Kasidenin
bölümleri :
Nesip, girizgah, tegazzül,
medhiye, fahriye, dua



Nesib
bölümüne göre kasidenin çeşidi :
Cem,İrem,dem,nagam,dem…”
olduğu için – m sesleri kafiyedir. Yarım kafiyedir.



c. Okuduğunuz
şiiri meydana getiren birimlerin ortak paydasını ve bunun tema olarak
değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini söyleyiniz.



c. Bütün
birimler ortak bir temada birleşmiyor. Mesela nesip bölümünün parçanın
bütünlüğü ile ilgisi yoktur.



• Okuduğunuz
şiirde, belirtilen beyitlerin temalarını ve kasidenin hangi bölümüne ait
olduğunu aşağıdaki şema üzerine yazınız. Daha sonra da şiirin (kasidenin)
temasını yazınız.



1 ile 16.
beyitlerin teması [Nesib (teşbib)]



17. beytin
teması (Girizgah)



18 ile 31.
beyitlerin teması (Medhiye)



32 ile 35.
beyitlerin teması (Fahriye)



36 ile 39.
beyitlerin teması (Dua)



Kasidenin
teması: Sultan Murad’a övgü



• Şiirin
bölümlerinin ortak bir tema etrafında birleşip birleşmediğini açıklayınız.



Ortak bir
temada birleşmiyor. Çünkü nesip bölümü, fahriye bölümünün Sultan Murad’la bir ilgisi
yoktur. Bu bölümler konu dışında olan bölümlerdir.



ç. Okuduğunuz
şiirin, hakkında bilgi edindiğiniz kaside nazım şeklinin özellikleriyle
benzerlik gösterip göstermediğini belirtiniz.



ç. Kaside
nazım şekliyle birebir uyum sağlamaktadır.



4. a. Osmanlı
Devleti’nin XVII. yüzyıldaki siyasi, sosyal ve kültürel durumu hakkında
edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınıza aktarınız.



a. 17. Yüzyıl
Osmanlının Duraklama girdiği bir dönemdir. Siyasi olarak padişahlar etkinliğini
yitirmeye ve Yeniçeri egemenliği kazanmaya başlamaktadır. Ordu bozulmaya
başladı ve kendi içindeki çekişmelerinden dolayı sürekli savaş kaybetmeye
başladı. Bu da Osmanlının ekonomisini olumsuz etkilemeye ve çağın ihtiyaçlarını
yakalayamadı ve bu da sosyal hayatı da etkilemeye başladı. İlmiye sınıfı da
bozulmaya başladı. Eğitim yani medrese sistemi bozulmuş, bu da geri kalmayı
tetiklemişti.



b. Okuduğunuz
kasidenin nesib, girizgâh, medhiye ve fahriye bölümlerinin teması ve söyleyiş
özelliğinden hareketle divan şiirinin XVII. yüzyıldaki genel durumunu
belirleyiniz.



b. Bu
bölümlerde yola çıkarak 17. yüzyıl Divan şiirinin zirve noktasıdır ve
şairlerimizde bu noktada kendilerini zirvede olarak görmektedir. Eskiden İranlı
şair Molla Cami gibi yazmak isteyen şairlerimiz artık İranlı ve Arap şairler
kadar usta şiirler yazdığını düşünmektedirler. Bu da onların kendilerine olan
özgüvenini göstermektedir.



c. Divan
şiirinin XVII. yüzyıldaki söyleyiş özelliğinin (coşkulu, kendine güvenen
sesinin) Osmanlı Devleti’nin o dönemdeki yapısıyla nasıl bir bağlantısının
olduğunu açıklayınız.



c. Osmanlı
yapısıyla ilgisi vardır. Osmanlı için her ne kadar duraklama devrine girdiyse
de siyasi, sosyal ve ekonomik yapı duraklama dönemine girdiğinin farkına çok
sonraları varmıştır. Osmanlıda sistem bozulsa da kendine olan güveninden
vazgeçmezler.



5. Kasidede,
aynı duyguları dile getiren beyitleri tespit ediniz. Bu beyitlerde aynı
duygunun, hangi kelimelerle tekrar edildiğini tartışınız. Sonucu kısaca aşağıya
yazınız.



5. Cam-ı Cem,
Muhteşem, Hakan, kelimesi çok sık olarak geçmektedir. Buradaki imgeler sürekli
kullanılarak aynı duygular tekrar edilmiştir.



6. Şair,
üçüncü beyitte “bayram” kelimesiyle “âşıkların sevincini ve neşesini”
anlatmaktadır. Bu sanatın adını söyleyerek kasidede kendi anlamı dışında
kullanılan diğer kelimeleri de siz bulunuz.



6. Benzetme
sanatıdır. Mesela meyhane, cam, serv-i kadd, gonce-fem gibi kelimeler kendi
anlamı dışında kullanılmıştır.



7. a. İrem
Bağı, Cem, Rüstem hakkındaki bilgilerinizi arkadaşlarınıza aktarınız.



a. İrem
Bağı:
Âd’ın oğlu Şeddad zamanında
Hafız-ı Şirazi zamanında yapılmış eşsiz bahçe . İrem, Havernak ve Babil
bahçeleri ile birlikte tasavvur edilebilir. Cennet bağı Rıdvan’a benzetilir.



Rüstem: Simurg’un kaçırıp büyüttüğü Cihan pehlivanı. Neriman’ın torunu Sam’ın
oğlu. Saçları ve diğer tüyleri beyaz doğduğundan Sam onu evlatlıktan reddedip
bir dağa atar. Kahraman’ı Katili ve İsfendiyarı Öldürür. İran’ı Afrasyab’ın
elinden kurtarır. Zabilistan ve Seyistan onun elindedir. Dev cüsseli Keyhusrev
ve Keykavus zamanı İran destan kahramanıdır.



Cem: Kadeh demektir. İçine şarap konulduğu için cam-ı Cem olarak da kullanılır.
Kırmızılığı bakımında sevgilinin dudaklarına benzetilir.



b. İkinci
beyitte şairin, “her gûşe bir Bâğ-ı İrem” diyerek o mevsimde her yeri İrem
Bağı’na benzetmesi gözünüzün önünde nasıl bir manzara canlandırıyor? Tasvir
ediniz. Şair de gözlemlediği bir manzarayı, ortamı ya da o manzara karşısında
sezdiklerini Bağ-ı İrem’le anlatmış olabilir mi? Düşüncelerinizi açıklayınız.



b. Baharın
gelişiyle her taraf yeşillenmiş, ağaçlar çiçek açmış ve bülbüller ötmeye
başlamış. Şairin mantığına göre bu durum tamamen cennet bağı gibi bir durumdur.
Şair bu durumu Bağ-ı İrem’le anlatmıştır.



c. Şiirde,
şairin benzer şekildeki diğer anlatımlarını (imgeleri) bulunuz.



c. Behişt
kelimesi ile cennet



meyhane
kelimesi ile dünya



put(sanem)
kelimesi ile sevgili



şarap
kelimesi aşk sarabı



gonce
kelimesi ile sevgilinin ağzı



selvi
kelimesi ile sevgilinin boyu



gibi imgeler
kullanılmıştır.



ç. Şiirdeki
birimlerde kullanılan ortak imgeleri sıralayınız.



ç. Cam-ı cem,
put, Hüsrev, Rüstem, İskender gibi imgeler ortak kullanılmıştır.



8. Kasidenin
3. beytinde “gül devri”, 17. beytinde “mah” kelimeleriyle kastedilen nedir? Bu
imgelerle yapılan sanatın adını söyleyiniz. Kasidedeki diğer söz sanatlarını da
bulup bunların nasıl yapıldığını açıklayınız.



8.
Benzetmenin dört unsurundan sadece biri kullanıldığı için istiaredir.



Diğer söz
sanatları.






























Esdi
nesîm-i nev-bahâr açıldı güller subh-dem


Açsun bizim de gönlümüz sâkî meded sun
câm-ı Cem



Telmih



İrdi yine ürd-i Behişt oldu hevâ anber-sirişt Âlem Behişt-ender-Behişt
her gûşe bir Bâğ-ı İrem



Telmih, Benzetme



u demde kim şâm ü seher mey-hâne bağa reşk ider Mest olsa dil-ber sevse
ger ma’zûrdur şeyh-ül-harem



Kişileştirme,


İstiare



Ya neylesün bî-çâreler âlüfteler âvâreler


Sâgar suna meh-pâreler nûş etmemek
olur sitem



Kişileştirme, İstiare



Her nev-resîde şâh-ı gül aldı eline câm-ı mül


Lûtf it açıl sen dahi gül ey serv-kadd
ü gonce-fem



Kişileştirme, İstiare



Meydir mihekk-i âşıkan âşûb-i dil ârâm-ı can


Ser-mâye-i pîr-i mugan pîrâye-i bezm-i
sanem



İstiare



Yorum Ekle

Bu Yazıya Henüz Yorum Eklenmemiş.
Şu An Sitede
8 Kişi Online
SİTE ANKET
Sitemizi nasıl buldunuz?
Çok İyi
İyi
Orta
Kötü
Çok Kötü
DÜNÜN MANŞETLERi
ETKiNLiKLER  + Ekle 
ARŞİVDE ARA
ÇOK OKUNANLAR